Leiderschap

AI-adoptie is een gedragsverandering, geen IT-project

De grootste drempels voor AI liggen niet in de techniek, maar in hoe mensen denken, werken en vertrouwen. Daar zit ook de grootste hefboom.

Ferdi Schulte · · 3 minuten lezen

Bij een van de grootste uitrols van generatieve AI tot nu toe, bij Novo Nordisk met 20.000 medewerkers, bleek iets wat ik in de praktijk steeds weer zie: de lastigste uitdagingen zijn niet technisch. Ze gaan over gedrag, vertrouwen en leiderschap.

Vijf misvattingen die adoptie afremmen

IMD-onderzoekers en de verantwoordelijken bij Novo Nordisk beschrijven vijf hardnekkige aannames:

  • "Het draait om efficiëntie." Medewerkers bespaarden gemiddeld 2,17 uur per week, maar tevredenheid hing drie keer sterker samen met betere kwaliteit van het werk. De grootste opbrengst is vaak beter werk, niet sneller werk.
  • "Adoptie groeit vanzelf." Na ongeveer drie maanden daalde het gebruik. Wie doorzette, haalde later meer resultaat. Getimede training, echte use cases en champions brengen het momentum terug.
  • "Jongeren nemen het voortouw." Ervaren medewerkers boekten juist meer winst in productiviteit en kwaliteit, omdat zij kansen beter herkennen en uitkomsten beter beoordelen.
  • "In een digitale cultuur is er geen weerstand." Sommige mensen waren bang als lui of onethisch gezien te worden als ze AI gebruikten. Normaliseren, veilige ruimte bieden en duidelijke afspraken helpen.
  • "Eén uitrol past iedereen." Verschillende teams hebben verschillende behoeften. Maatwerk per functie werkt beter.

Zeg niet dat AI geen banen kost

Amit Joshi waarschuwt leiders voor de reflex om te beloven dat AI geen banen kost. Medewerkers geloven dat niet, en wantrouwen remt de adoptie. Beter is een eerlijk, gezamenlijk gesprek over hoe rollen veranderen. Hij pleit ook voor transparantie over hoe AI tot uitkomsten komt, voor concreetheid over het voordeel per rol, en voor een vrijplaats om te experimenteren. Ook "schaduw-AI" verdient aandacht: tools die mensen op eigen initiatief gebruiken, vaak op privéapparaten. Die haal je beter in het licht dan dat je ze negeert.

Vier vragen voor verantwoorde AI

Vertrouwen vraagt ook om een helder moreel kompas. Hoque, Sanklecha en Scade stellen vier vragen voor die je op directie-, programma- en technisch niveau steeds opnieuw stelt:

  1. Wat levert het ons op, ook op de lange termijn?
  2. Wat zijn de waarschijnlijke gevolgen voor alle betrokkenen?
  3. Welke principes ondersteunt of schendt dit?
  4. Wat zegt dit over wie we zijn?

Ze noemen het voorbeeld van IKEA, dat medewerkers van wie het werk door AI veranderde omschoolde in plaats van ontsloeg. Dat zegt iets over de identiteit van een organisatie.

Wat ik leiders aanraad

  • Begin klein en laagdrempelig. Een paar eenvoudige toepassingen die mensen dagelijks gebruiken, bouwen sneller vertrouwen op dan één groot project.
  • Investeer in champions. Een netwerk van collega's die voorgaan, delen wat werkt en vragen beantwoorden, is de sterkste motor voor adoptie.
  • Maak goede voorbeelden zichtbaar. Gedeelde prompts en geslaagde toepassingen besparen anderen tijd en normaliseren het gebruik.
  • Meet het effect. Leg vooraf een nulmeting vast, zodat succes aantoonbaar wordt en opschalen gefinancierd kan worden.

Bronnen

  1. Wade, M. R., Trantopoulos, K., Navas, M. & Romare, A. (2025). 5 myths holding back GenAI in the workplace. I by IMD, 19 augustus 2025.
  2. Joshi, A. M. (2026). Bosses: Stop telling staff that AI won't take their jobs. I by IMD, 8 april 2026.
  3. Hoque, F., Sanklecha, P. & Scade, P. (2025). Four questions to guide the implementation of responsible AI. I by IMD, 25 juli 2025.

Lees ook

Laten we kennismaken.

Over een rol, een adviesvraag of een workshop voor je team op het gebied van data, analytics, AI en FP&A.